Doktor Sahap Inmez

KADIN HASTALIKLARI ve DOGUM UZMANI

Buradasiniz: Doktorunuza Danışın Kadın Hastalıkları ( Jinekoloji) Adet Düzensizliği ve Kanama Bozukluğu

Adet Düzensizliği ve Kanama Bozukluğu

e-Posta Yazdır

ADET (AYBAŞI) (REGL) DÜZENSİZLİKLERİ ADET (AYBAŞI) (REGL) DÜZENSİZLİKLERİ, ADET GECİKMELERİ, AŞIRI ADET KANAMALARI NEDİR? SEBEPLERİ NELERDİR? TEDAVİSİ NASILDIR?

Adet Kanaması (regl kanaması)(mensturasyon) Nedir?

Basit olarak adet kanamasının tanımı seks hormonları olan östrojen ve progesteronun (gebelik oluşmamasına bağlı) yumurtalıklardan üretiminin duraksamaya uğraması ve böylece rahim içindeki endometriumun (rahmin iç duvarı) fonksiyon tabasının dökülerek kanama şeklinde atılmasıdır. Her kanamanın başlangıcı, aynı zamanda yumurtalıklarda yavaş yavaş büyümeye başlayan folliküllerin (içinde yumurta hücresini taşıyan içi su dolu kese) salgıladığı östrojen hormonu ile atılan tabaka tamir edilerek (epitelizasyon) yeni bir adet döneminin başlangıcı olmaktadır.


Adet Kanaması (regl kanaması)(mensturasyon) Nasıl Oluşur?

Adet dönemi hormonal ve rahim içi değişikliklerine göre 2 evreli olarak gelişir. 1 ila 14üncü günler folliküler =froliferatif faz, 14 ila 28inci günler luteal=sekretuar evre olmak üzere. 1inci evrede östrojen (kadınlık hormonu) hakimken 14üncü günden sonra ise, hem östrojen hem de progesteron (yumurtlama hormonu) hakimiyeti vardır. Dolayısıyla her iki evrede endometrium (rahim iç tabakası) değişiklikleri farklılıklar gösterir. 1inci dönemde büyüyen dominant follikülün salgıladığı östrojen artışı ile, bir önceki adet kanamasında dökülen endometriumun fonksiyonel tabakasını (adetle dökülen tabaka) tamir etmeye başlar. Yumurtlamadan sonra (14üncü günden sonra) ise follikülle gelişen korpus luteun (sarı cisimcik), östrojen üretmeye devam ederken aynı zamanda yumurtlama hormonu progesteronu da salgılamaya başlar. Bu 2 hormonun etkisi ile endometrium olası bir gebeliğe karşı hazırlanır. Eğer gebelik yoksa korpus luteun programına hücre ölümü gibi kendiliğinden geriler ve böylece östrojen ve progesteron düzeyleri düşer. Ve sonunda da endometriumun fonksiyonel tabakasından destek geri çekildiği için, bu tabaka dökülür ve adet kanaması (regl kanaması)(mensturasyon) başlamış olur. Bu adet kanamasının başlaması ile azalmış olan östrojen hormonunun pozitif geri etkisi ile üreme merkezindeki (hipofizdeki) FSH’ın (yumurta uyarıcı hormonunun)  uyarması ile yumurtalıklarda (overler de) yeni follikül büyümeye başlar. Ve yeni bir adet periyodunun başlamasına ve yukarıda anlatılan 28 günlük hormon ve endometrium değişiklikleri tekrarlamasına neden olur.

Özetle adet kanaması (regl kanaması)(mensturasyon) bir östrojen ve progesteron çekilme kanamasıdır.


Adet Kanamaları Düzeni ile ilgili Genel Bilgiler

Normal adet kanaması düzeni 24 ila 35 gündür. Burada hesaplama yaparken süreyi kanama günleri + temiz kalınan günler olarak hesaplamak gerekir.

Örnek; Bir kadının kanaması 5 gün sürüyorsa ve temiz kaldığı gün sayısı 19 ise 5+19=24 günde bir adet görüyordur.
24 günden az aralıklarla adet görüldüğünde polimenore, 35 günden daha fazla uzun sürede adet görülüyorsa oligomenore, 6 aydan daha fazla süre ile hiç adet görmüyorsa amenore adıyla isimlendirilir.

Düzenli aralıklarla uzun süre ve miktarda (7 günden fazla ve 80cc nin üzerinde) kanama olursa menoraji adını alır. Şayet düzensiz aralıklarla uzun süre kanama oluyorsa metroraji olarak isimlendirilir.  
2 günden az ve 7 günden fazla kanamalar ile 30cc den az ve 80cc den fazla olan kanamalarla 24 günden az aralıklarla gelen, 35 günden daha fazla aralıklarla gelen adet kanamalarının altında yatan nedenler araştırılarak tedavi edilmelidir.

25 ila 35 yaş arasındaki kadınların %60’ında adet düzeni; 25 ila 28 gün olup, kanama  gün sayısı da 4 ila 6 gündür.
Kadınların sadece %15’inde adet düzeni 28 gündür.
Kadınların %20’sinde adet düzensizlikleri vardır. (24 günden az veya 35 günden fazla)
18 yaşından küçük ve 40 yaşından büyük kadınlarda adet düzensizlikleri oldukça sıktır. Bunun en büyük nedeni yumurtlama tembelliğine bağlı hormonal sorunlardır.

Adet düzenine göre yumurtlama günü şu şekilde saptanır.(20 ila 38 yaş arası):

Örnek 1:
27 günde adet gören bir kadında, 27-14=13üncü gün yumurtlama günüdür.

Örnek 2: 35 günde adet gören bir kadında, 35-14=21inci gün yumurtlama (ovulasyon) günüdür.

Yukarıda bahsedilen 14 rakamının özelliği; yumurtlama gününden sonra ki dönemin (luteal fazın) 14 günle sabit olmasındandır. Oysa ki yumurtlama gününden önceki günler sabit değildir. Onun için başlangıç gününden değil bitiş gününden hesaplanır.

Bir kız çocuğunun annesinin rahmi içerisindeyken (fetal dönemde) 20nci haftada 6 milyon adet primordial  follikül (ilkel yumurta hücresi) bulunurken, bu sayı doğumda 2 milyona düşer. 13 yaşında ergenlik çağında ise 200 bin adet sağ yumurtalığında ve 200 bin adet sol yumurtalığında olmak üzere 400 bin adet primordial follikül mevcuttur.  Bu sayı 38 yaşında 25 bin iken, menopozda ise 1000 kadardır. Genç yaşlarda daha kaliteli yumurtalar kullanılır. Bu nedenden dolayı menopoza yakın dönemde bulunan yumurtaların kalitesi düşük olduğundan gebe kalabilme oranı düşmekte, kromozom bozukluğuna bağlı anomalili çocuk doğurma ihtimalleri artmaktadır.


Adet Öncesi Sıkıntı Nedir? (premenstural sendrum)


Adet öncesi; baş ağrısı, memede gerginlik ve aşırı duyarlılık, karında şişkinlik, bacaklarda ödem, ağlama nöbetleri, yorgunluk, çabuk öfkelenmek, gerginlik, iştah artması, dikkat eksikliği, susama ve depresyon belirtileri ile giden bir rahatsızlıktır.  Adet kanamasından yaklaşık 5 ila 7 gün önce başlar. Tedavisinde progesteron içeren ilaçlar, sakinleştiriciler ve antiandrojenik (yasmin gibi) ilaçlar verilebilir.


Aşırı Adet Sancısı (dismenore)


Adet sancısı (dismenore) adet kanaması ile (regl kanaması ile) birlikte görülen AĞRIDIR. Çoğunlukla kramp tarzındadır ve alt karın bölgesine yerleşmiştir. Genellikle 15 ila 18 yaş arasında %70 oranında adet sancısı görülür.
Ergenlikte ilk adet kanamasından itibaren ilk 3 yıl içinde adet sancılarıyla karşılaşılabilinir. Ergenlik çağındaki çocukların %15’i adet sancısı nedeniyle okullarını aksatmaktadırlar.
Adet sancısının nedeni; uterus (rahim) adelesini kasan ve böylece adet kanamasına neden olan hormonlardan PROSTOGLANDİN hormon yapımı, adet kanamasının ilk 2 gününde çok artar. Buna bağlı olarak adet sancısı, bağ ağrısı, bulantı, kusma, bel ağrısı ve ishal gibi adet kanamasına eşlik eden bulgular ortaya çıkabilir. Yani prostoglandin F2 Alfa adet sancısından sorumlu olan ajandır.


Adet Sancılarının Tedavisi


Prostoglandin sentez inhibitörleri bu rahatsızlık için yaygın bir şekilde kullanılmaktadırlar. Bunlardan aspirin, çok fazla yan etkileri olduğu için pek tavsiye edilmez. Bunun yerine steroid olmayan antienflamatuar ajanlar kullanılmaktadır. Onlarca piyasa ismi olan bu ilaçların etken maddelerini belirtelim. 1-Propionik asit türevleri (ibuprofen, naproksen) 2-Mefenamik asit türevleri (ponstan rolan, dicloferik asit gibi ajanlar sayılabilir.) Adet sancılarının %80 oranında adet sancılarının bu ilaçlar geçirirler.

Bu ilaçlara rağmen adet sancıları geçmiyorsa endometriozis hastalığının veya genital organ bozukluklarını tespit etmek için mutlaka laparoskopi operasyonu yapmak gerekir. Endometriozis tanımı rahim içi bezlerin rahim dışına göç ederek bir takım enflamatuar ve yapışıklığa yol açan irili ufaklı bir takım oluşumların olması durumudur. Ayrıca adet sancılarında pelvik enfeksiyon hastalıkları da düşünülmelidir.


ADET DÜZENSİZLİKLERİNE, AŞIRI KANAMALARA NEDEN OLAN HASTALIKLAR NELERDİR? 

Önemli not: Adet gecikmesi olan cinsel aktif (cinsel ilişki yapan) bir kadında öncelikle gebelik düşünülmeli, gebelik ve gebeliğe ait komplikasyonlar ekarte edilmelidir. Ancak gebelik ekarte edildikten sonra diğer hastalıklar ve nedenler düşünülmeli ve ona göre tedaviye geçmelidir.

1-ANOVULATUAR (yumurtlamasız) KANAMALAR
Düzensiz adet kanamalarında en sık görülen nedenlerdir. Anovulatuar kanamaya neden olan sebepleri şöyle sıralayabiliriz.
a)Poli kistik over sendrumu: Yumurtalıklarda tesbih dizisi gibi sıralanan 10’dan fazla kisciklerin olması, yumurtlama tembelliğine bağlı gecikmeli adet kanamaları ve hiperandrojenizme bağlı erkeksi tüylenmede artışla giden bir hastalıktır.
b)Obezite (şişmanlık): Bu gibi kadınlardaki adet gecikmeleri %5 oranında zayıflamayla dahi yumurtalıklar çalışacağı için adetler düzene girebilir.
c)Ergenlik çağında olanlar (adölesanlar)(13-18 yaş arası)
d)Menopozdan önceki 8 yıl içinde olanlar (42-50 yaş arası)

Bu kanamaların özelliği 40 günden daha fazla aralıklarla adet görmeleri ve bu adetinde şiddetli kanama şeklinde olmasıdır. Bu hastalıklarda sürekli bir östrojen hakimiyeti vardır. Yumurtlama olmadığı için progesteronla östrojen baskılanamaz.

Anovulatuar (yumurtlamasız) Adet Kanamalarının Tedavisi
1-Progesteron tedavisi: progesteron güçlü bir antiöstrojenik bir ajandır. Artmış olan östrojeni baskılayarak kanamayı düzene sokar.
2-Östrojen-progesteron cylic (periyodik) tedavisi: Burada da artmış olan östrojeni 14üncü günden sonra progesteronla baskılama esasına dayanır.
3-Kürtaj yapılması mümkün olmayan ergenlerde (juvenil kanama) ve bekarlar da 5 ila 7 gün yüksek doz arkasından da 20 gün tek doz olmak üzere doğum kontrol hapları.
4-Diletasyon ve küretaj

2-PIHTILAŞMA BOZUKLUĞUNA BAĞLI KANAMALAR
Kalıtımsal olarak pıhtılaşma faktörlerinin eksikliğine bağlı özellikle menoraji tarzında cylic (periyodik) ancak aşırı fazla kanama durumu burada da eksik olan pıhtılaşma faktörleri yerine koyarak da tedavi edilir.

3-BAZI İLAÇLAR
Antikoagülan ilaçlar, tamoksifen ve steroid gibi ilaçlarda düzensiz adet kanamalarına yol açabilir.

4-ENDOMETRİAL HİPERPLAZİ VEYA NEOPLAZİ
Endometrial hiperplazinin atipik olmayan grubunda tıbbi tedavi özellikle 3 ay 40 ila 80mg megesterol asetat (progesteron) verilebilir. Atipik endometrial hiperplazide ise tedavi cerrahidir.

5-KRONİK ENDOMETRİT
Burada ortaya çıkan lökositler ve makrofajlar proteolitik enzimleri ve prostoglandinleri artırarak kanamaya neden olurlar. Tedavisi enfeksiyon tedavisi+küretajdır.

6-UTERİN MİYOMLAR (RAHİM URLARI)
Bu konu miyomlar bölümünde geniş bir şekilde açıklandığı için burada değinilmeyecektir. (lütfen ana sayfamızdaki miyomlar bölümünü tıklayınız.)

7-ENDOMETRİAL POLİPLER
Genç yaşlarda histereskopi ile çıkartılmalıdır. Menopozda kanama nedeni polip bulunmuşsa histerektomi düşünülmelidir. Çünkü menopozda bu lezyonlar prekanserozdur.

8-ADENOMİYOZİS
Bu konuda da mirena (hormon salgılayan spiraller) veya endometrial ablasyo (rahim içinin sıcak su içeren balonlarla dağlanması) tedavileri yapılabilir.


ADET DÜZENSİZLİĞİ VE KANAMA BOZUKLUĞU TEDAVİSİ NASILDIR?

Not: Hormonal bozukluğa bağlı (anovulatuar) kanamaların tedavisi yukarıdaki anovulatuar kanamaların tedavisinde anlatıldı (1inci bölüm anovulatuar kanamaların tedavisi). Aşağıda anlatılanlar hormonal bozukluğa bağlı olmayan kanamaların tedavisidir.

1-Mirena: progesteron içeren spiraller
2-GNRA anologları
3-Endometrial ablasyon: açıklanamayan menoraji tarzı kanamalarda endometriumu incelterek %80 oranında başarı sağlar. Ve 5 yıl süre ile kanama tekrarı olmaz. 90 dereceye kadar ısıtılmış içi sıvı dolu balonlarla endometrium dağlanır.
4-Steroid olmayan antienflamatuar ajanlar: menoraji tarzında kanamalarda özellikle spirale ve miyomlara bağlı kanamalarda genişlemiş olan endometriumu daraltarak kanamanın durmasını sağlarlar.
5-Doğum kontrol hapları: Açıklanamayan menoraji tarzında kanamalarda %40 oranında tedavi sağlar.
6-Cerrahi: Histerektomi, miyomektomi, polipektomi gibi operasyonlar, karın yoluyla (abdominal) veya vajinal yolla (histereskopi) yapılabilir.

Saygılarımla
Op.Dr.Şahap İNMEZ

 

Sitemizde

2 Uye
12 Misafir